Koze u borbi protiv invazivnih biljaka
Uz pojavu globalizacije došlo je do negativnih posledica kao što je introdukcija alohtonih vrsta (vrsta kojih nije bilo ranije na nekom području) u ekosisteme. Introdukcija stranih biljnih vrsta u ekosisteme nije nova pojava, ali poslednjih decenija je češća i ostavlja sve veće posledice na domaće vrste. Već godinama se proučava koje su najefikasnije i najmanje štetne metode za borbu protiv ovih vrsta. U ovu svrhu se poslednjih godina neretko primenjuju koze.
Problematika invazivnih biljaka
Autohtone vrste su vrste koje se prirodno javljaju na nekom području, bez uticaja čoveka. Očevici smo negativnog efekta klimatskih promena na ekološke faktore. Naime, u naglo promenjenim uslovima sredine opstanak autohtonih vrsta je otežan. Potiskivanjem autohtonih vrsta omogućuje se širenje areala invazivnih vrsta koje odlikuje visoka stopa adaptacije – vrlo lako se prilagođavaju promenama uslova sredine zbog čega mogu da opstanu u drugim ekosistemima.
Pored toga što proizvode veliki broj semena koje životinje (i čovek) mogu da raznose, ove biljke neretko imaju dugačke i guste korenske sisteme koji mogu da potisnu korene drugih biljaka što dovodi do manjka nutrijenata, vode i fizičkog prostora koje koriste autohtone biljke. Neke invazivne vrste mogu da luče molekule iz korenja i lišća koji inhibiraju rast okolnih biljaka što dodatno istiskuje domaće vrste iz staništa. Na ovaj način, invazivne vrste nadmašuju autohtone vrste u borbi za resurse čime negativno utiču na diverzitet. Pomenuto ima dalji uticaj – kvalitet podloge koja se koristi za poljoprivredu se pogoršava, sastav vode se menja i povećava se rizik od erozije.
Frangula alnus – jedna od invazivnih vrsta biljaka u Minesoti, SAD
Izvor: https://extension.umn.edu/sites/extension.umn.edu/files/glossybuckthorn-35.jpg
Zašto baš koze?
Pošto su trave, lišće, grmlje, žbunje i korovi sastavni deo ishrane koza, mogu se koristiti kao vid „biološke borbe” protiv invazivnih vrsta. One su preživari, imaju složen digestivni sistem koji omogućava efikasnije varenje hrane. Ova osobina je ključna u sprečavanju širenja semena – sistem za varenje preživara može da razgradi većinu semena biljaka koje konzumiraju. Na taj način, onemogućeno je dalje širenje areala biljke koje su konzumirale.
Koze se lako snalaze na nepristupačnim terenima što je naročito pogodno u ruralnim predelima sa velikim uzbrdicama i gustom vegetacijom gde je teže primeniti herbicide, pesticide i mašine za te svrhe.
Koze koje jedu paskvicu (S. dulcamara)
Izvor: https://www.ecolandscaping.org/wp-content/uploads/2019/09/file-1.jpeg
Koze su u odnosu na hemikalije bolja alternativa jer ne kontaminiraju tlo. Pored upotrebe koza, drugi način borbe protiv invazivnih biljnih vrsta je mehaničko vađenje biljaka iz zemljišta. Ova metoda može povećati stepen erozije koju koze ne uzrokuju.
Da li se isplati primena koza u ovoj borbi?
U delovima sveta gde je veći broj invazivnih vrsta žbunja, koze bi mogle biti efikasnije jer preferiraju ishranu drvenastim biljkama. Pošto su troškovi čuvanja koza niski u odnosu na druge metode, a od njih se mogu i dobiti životinjski proizvodi (npr. mleko, đubrivo), finansijski gledano, ova metoda je vrlo isplativa.
Jedan od nedostataka ove metode jeste što koze mogu, osim biljaka koje jedu, da unesu i domaćine parazita, najčešće puževe. Ti paraziti predstavljaju zdravstveni rizik za koze. Trenutno, za ovaj problem, postoji samo jedno rešenje, a to je da se kontrolišu populacije potencijalnih domaćina uvođenjem njihovih predatora u isti prostor (npr. ptica u svrhu kontrolisanja populacije puževa). Ovo se pokazalo efikasnim, ali ne u velikoj meri.
Rezultati metoda korišćenja koza su različiti. U mestima gde invazivna vrsta živi već dugi niz godina, u periodu od više decenija, pokazao se neefikasnim kada je primenjen u kratkom periodu. U drugim mestima su rezultati malo bolji, pogotovo tamo gde je primenjena kombinacija ovog i drugih metoda, kao i u mestima gde su se koze koristile više godina. Dalja istraživanja su potrebna da bi se bolje razumeo efekat koza u borbi protiv invazivnih biljaka i da bi se utvrdilo da li je ova metoda zaista isplativa.
Literatura:
- https://grow.cals.wisc.edu/priority-themes/healthy-ecosystems/can-goats-take-a-bite-out-of-invasive-plants
- https://www.bbc.com/news/magazine-30583512
- https://twin-cities.umn.edu/news-events/beating-buckthorn-blues
- https://nat.au.dk/en/about-the-faculty/news/show/artikel/invasive-plants-are-rapidly-changing-the-tropics
- https://www.fs.usda.gov/wildflowers/invasives/index.shtml#:~:text=Non%2Dnative%20%28or%20alien%29,in%20poor%20quality%20agriculture%20lands
- Treadwell, M., Brooke, C., Sullivan, E. (2023). Targeted Grazing with Goats and Sheep. Texas A&M AgriLife Extension Service. https://agrilife.org/westtexasrangelands/files/2023/03/targeted-grazing-with-goats-and-sheep.pdf
